2026 жылғы 28–30 сәуір аралығында Алматы қаласында Қазақстан Республикасы Зоология институты Ұлттық биотехнология орталығының Алматы филиалымен және Лондон зоологиялық қоғамының Зоология институтымен бірлесіп зертханалық диагностика бойынша өңірлік семинар өткізді.
Үш күн бойы Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан елдерінің мамандары жабайы жануарлардан зооноздық патогендерді Сэнгер секвенирлеу әдісі арқылы анықтау бойынша зертханалардың біліктілігін арттыруға бағытталған оқыту бағдарламасына қатысты.
Семинарды ҚР Зоология институты Бас директорының кеңесшісі Виталий Громов ашты. Ол өз сөзінде Орталық Азияның барлық елдерінде Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) жүзеге асырып жатқан «Табиғатты қорғаудағы Біртұтас денсаулық: Орталық Азиядағы табиғатты қорғау жүйелерін біріктіру арқылы ландшафттардың зооноздық аурулардың пайда болуына төзімділігін арттыру» атты IKI жобасын таныстырып, сондай-ақ осы жобаны Қазақстанда іске асырудағы ҚР Зоология институтының рөлін атап өтті.
Лондон зоологиялық қоғамының Зоология институтының «Біртұтас денсаулық» тұжырымдамасы саласындағы постдокторант ғылыми қызметкері Фэй Вебстер зооноздық аурулардың пайда болуының биоалуантүрліліктің азаюымен және климаттың өзгеруімен өзара байланысы туралы баяндама жасады. Талқылау барысында осы факторлардың өзара әрекеттесу ерекшеліктері және олардың Орталық Азия өңірі үшін маңызы қарастырылды.
Қатысушылар жабайы табиғаттан далалық жағдайда үлгі іріктеу мәселелеріне де ерекше назар аударды. Үлгілердің сапасы мен ақпараттылығына әсер ететін факторлар, үлгілермен жұмыс істеу кезінде жиі жіберілетін қателер, сондай-ақ осы жайттардың зертханалық диагностика нәтижелеріне және ауруларды анықтауға ықпалы қарастырылды.
Семинардың практикалық бөлімі биологиялық қауіпсіздік және молекулалық диагностиканың заманауи әдістеріне арналды. Ұлттық биотехнология орталығы Алматы филиалының биологиялық қауіпсіздік және қорғаныс бөлімінің басшысы Элина Мальцева ықтимал қауіпті үлгілермен жұмыс істеудің негізгі стандарттарын және зертхана қызметкерлерін қорғау шараларын таныстырды. Жанна Бердыгулова биологиялық қауіпсіздік бокстарын қауіпсіз пайдалану мен тексеру тәртібін көрсетті. Динара Наизабаева қатысушыларды ABI 3500 секвенаторында Сэнгер секвенирлеуінің жұмыс процесімен таныстырды. Андрей Жигайлов жабайы табиғат үлгілерін зерттеуде қолданылатын тестілеу алгоритмдері мен праймерлерді әзірлеу тәсілдерін ұсынды.
Семинар аясында жабайы жануарлар аурулары экологиясындағы заманауи тәсілдер де қарастырылды. Қатысушылар секвенирлеу, серологиялық зерттеулер, қоршаған ортадан алынған ДНҚ мен РНҚ талдауы, сондай-ақ аурулардың пайда болу себептері мен олардың таралу жолдарын неғұрлым дәл түсіну үшін машиналық оқыту әдістерін қолдану сияқты түрлі әдістерді ықпалдастыру мәселесін талқылады.
Өткізілген семинар қатысушылардың ықтимал жұқтырылған үлгілермен қауіпсіз жұмыс істеу, биологиялық қауіпсіздік бокстарын пайдалану және процедура түріне қарай жеке қорғаныш құралдарын таңдау саласындағы кәсіби білімін кеңейтуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар қатысушылар осы бағыттарды реттейтін халықаралық және ұлттық стандарттар туралы өзекті ақпарат алды.
Молекулалық-диагностикалық блокта Сэнгер секвенирлеуіне арналған ПТР реакцияларын дайындау, ABI 3500 секвенаторында жұмыс істеу, секвенирлеу нәтижелерін интерпретациялау және жабайы табиғат үлгілеріне арналған праймерлерді әзірлеу мәселелері егжей-тегжейлі қарастырылды. Семинарды өткізу Орталық Азия елдері арасындағы ғылыми және кәсіби ынтымақтастықты нығайтуға маңызды үлес қосты және зоология, биологиялық қауіпсіздік пен зооноздық ауруларды мониторингтеу салаларындағы бірлескен зерттеулерді одан әрі дамытуға негіз қалады.
20.05.2026