«Батыс Тянь-Шаньның биоалуантүрлілігін сақтаудың қазіргі жағдайы мен болашағы» халықаралық ғылыми конференциясының мәдени бағдарламасы аясында оның қатысушылары Алматы қаласындағы Бас ботаникалық бақ пен Ботаника және фитоинтродукция институтына барды.

Ғылыми конференция – бұл баяндамалар, пікірталастар мен кәсіби тәжірибе алмасу ғана емес, сонымен қатар конференция өтіп жатқан қаланың табиғи және ғылыми мұрасымен танысу мүмкіндігі.
Конференция қатысушыларына экскурсияларды Ботаника және фитоинтродукция институтының қызметкерлері өткізді.
Аға ғылыми қызметкер – Светлана Вячеславовна Набиева қонақтарды Ботаникалық бақтың коллекциялары және экспозицияларымен таныстырса, «Тұқым банкі» зертханасының меңгерушісі – Тансара Шаяхметовна Мурзатаева өсімдіктердің генетикалық әртүрлілігін сақтау құпияларымен бөлісті.
Ботаникалық бақ: таныс өсімдіктердің таңғажайып тарихы
Бас ботаникалық бақта серуендеу өсімдіктер әлеміне жасалған нағыз саяхатқа айналды. Қатысушылар әркімге бұрыннан жақсы таныс болып көрінетін ағаштар туралы көптеген қызықты деректер білді.
Мысалы, негізінен Солтүстік жарты шарда таралған қайың. Әлемде қайыңның 60-қа жуық түрі бар, ал Алматы қаласындағы Ботаникалық бақтың коллекциясында оның 24 түрі ұсынылған! Ең кәрі ағаштардың жасы 70 жылдан асады.

Емендердің тарихы да қызықты болды. Әлемде олардың шамамен 600 түрі бар, ал біздің климаттық жағдайымызда 20-ға жуық түрі өсе алады. Солардың ішінде Солтүстік Америкада өсетін 8 түр ботаникалық бақ экспозициясында ұсынылған. Басқа түрлерді, соның ішінде кәдімгі емен мен моңғол еменін бақтың өзге дендрологиялық коллекцияларынан кездестіруге болады.

Экскурсия барысында шашыратқының күтпеген қасиеттері туралы да білді. Бұл таныс өсімдікті қала ортасынан жиі кездестіруге болады. Шашыратқының құрғақ ұнтағының құрамында тазартқыш қасиеттері бар табиғи заттар – сапониндер болатыны белгілі болды. Солардың және жеңіл абразивті құрылымының арқасында шашыратқыны тіпті ыдыстағы жаңа май мен қақты кетіру үшін де пайдалануға болады. Кәдімгі өсімдіктің осындай құпиясы бар екен.
Ботаникалық бақта әртүрлі уақытта табиғи ортадан, әртүрлі жерлерден жиналған Сиверс алма ағашының 320 сорт-клонынан тұратын коллекция да бар.
Қатысушылар нақты жартас суреттерінің көшірмелері орналасқан «Арқалан» петроглифтер паркіне барды. Негізінен мұнда ежелгі түркілер кезеңінің петроглифтері ұсынылған, алайда сақ дәуіріне және тіпті қола дәуіріне жататын одан да ертерек бейнелер бар. Ботаникалық бақтың резервтік аумағында орналасқан бұл парк 2 жыл бұрын ашылған және мұнда Қазақстанға тән далалық өсімдіктердің бір бөлігін қалпына келтіру жоспарланып отыр.

Тұқым банкі: болашақ үшін сақталған табиғи мұра
Экскурсияның екінші бөлігі Институттың маңызды ғылыми коллекцияларының бірі – Қазақстанның табиғи флорасының Тұқым банкіне арналды.
2013 жылы құрылған Тұқым банкі бүгінде еліміздің өсімдіктер алуантүрлілігін сақтау үшін стратегиялық маңызы бар бірегей ғылыми қор болып табылады. Оның коллекциясында жабайы өсімдіктердің 1638 түріне жататын 6600-ге жуық тұқым үлгісі бар.

Мұнда ғылыми экспедициялар кезінде жиналған және халықаралық ғылыми алмасу аясында алынған сирек кездесетін, эндемик және Қызыл кітапқа енгізілген өсімдіктердің тұқымдары сақталады. Коллекция үнемі толықтырылып отырады.
Тұқым банкінің басты міндеті – Қазақстанның табиғи флорасының генетикалық әртүрлілігін сақтау. Негізінде, бұл еліміздің өсімдіктер әлемінің өзіндік сақтандыру қоры, оның ғылым мен экология үшін ғана емес, болашақ азық-түлік қауіпсіздігі үшін де маңызы зор.
Экскурсия соңында қонақтарға «Тұқым банкі» зертханасы дайындаған Алматы және Ұлытау облыстары өсімдіктерінің тұқым атластары табысталды.

Үш сағатқа жуық уақыттың қалай өткенін қатысушылар байқамай да қалды! Олар бірегей өсімдіктер коллекцияларын көріп қана қоймай, оларды зерттеу мен сақтаудың артында қаншалықты ауқымды ғылыми еңбек жатқанын білді.
Светлана Вячеславовна Набиеваға, Тансара Шаяхметовна Мурзатаеваға және Ботаника және фитоинтродукция институтының басшылығына танымдық экскурсиялар, жылы қабылдау және өсімдіктердің таңғажайып әлемімен жақынырақ танысуға мүмкіндік бергені үшін алғыс білдіреміз!
Бас ботаникалық баққа экскурсиялар 2026 жылғы 11–12 қарашада Зоология институтында өткен «Батыс Тянь-Шаньның биоалуантүрлілігін сақтаудың қазіргі жағдайы мен болашағы» халықаралық ғылыми конференциясының мәдени бағдарламасы аясында ұйымдастырылды.
Конференция Қазақстан мен Орталық Азиядағы алғашқы Ақсу-Жабағылы қорығының 100 жылдығына арналды. Ботаника және фитоинтродукция институты Ақсу-Жабағылы қорығымен және ЮНЕСКО-ның «Адам және биосфера» бағдарламасының Қазақстандық ұлттық комитетімен (МАБ) бірлесіп, конференцияны ұйымдастыру және өткізу барысында ҚР ҒЖБМ ҒК Зоология институтының серіктесі болды.
Конференция қорытындысы бойынша Материалдар жинағы дайындалды.
18.11.2026 ж.
Фото: ҚР ҒЖБМ ҒК Зоология институты