Референдум қарсаңында Зоология институтының директоратында жаңа Конституция жобасы талқыланды. Бұл құжат алдағы ондаған жылдарға елдің даму стратегиясын айқындайтын маңызды негіздердің бірі болмақ. Ұсынылып отырған көптеген өзгерістердің ішінде ғылым, білім, инновациялар және қоршаған ортаны қорғау мәселелеріне қатысты ережелер ерекше маңызға ие.
Бірінші маңызды бағыт – ғылымның және адами капиталдың рөлін арттыру. Жаңа Конституция тұжырымдамасында мемлекеттің басты ресурсы тек табиғи байлықтар ғана емес, сонымен қатар білім, технологиялар және қоғамның зияткерлік әлеуеті екені атап көрсетіледі. Іс жүзінде шикізаттық экономика моделінен білімге негізделген экономикаға стратегиялық көшу ұсынылады.
Бұл Қазақстан үшін ерекше маңызды. Біздің елдің қуатты ғылыми әлеуеті, академиялық институттар мен университеттердің дамыған жүйесі бар. Ғылымды конституциялық дамудың басым бағыттарының қатарына енгізу – ғылыми зерттеулер мен инновациялар ұлттық прогрестің негізгі факторларының бірі болуға тиіс екенін мойындауды білдіреді.
Жобада зияткерлік еңбекті қорғау мен инновацияларды дамытуға да ерекше назар аударылған. Қазіргі жағдайда бұл ғылыми идеялар, әзірлемелер мен технологиялар маңызды қоғамдық ресурсқа айналып, мемлекет тарапынан қолдау табатын құқықтық ортаны қалыптастыруды білдіреді.
Екінші маңызды аспект – экологиялық жауапкершілік және орнықты даму. Қазақстан бірқатар күрделі экологиялық сын-қатерлерге тап болып отыр: климаттың өзгеруі, экожүйелердің деградациясы, су ресурстары мәселелері, өнеркәсіптік ластанудың салдары және биоалуантүрлілікті сақтау.
Жаңа Конституция жобасында экология және табиғатты қорғау мәселелеріне назар күшейтіледі. Бұл экологиялық қауіпсіздік ұлттық қауіпсіздіктің бір бөлігі екенін, ал табиғи ресурстарды орнықты басқару мемлекеттің ұзақ мерзімді дамуының қажетті шарты екенін көрсететін заманауи түсінікті бейнелейді.
Сондықтан Конституциядағы ғылымның рөлін күшейту елдің экологиялық саясатының ғылыми негізін де нығайтуды білдіреді.
Үшінші маңызды мәселе – болашақ ұрпаққа бағдарлану. Конституциялық реформаны талқылау барысында ғылымды, білімді және технологияларды дамыту мемлекет пен қоғамның ұзақ мерзімді тұрақтылығының негізі ретінде қарастырылатыны атап өтіледі.
Ғылым мен экологиялық жауапкершілікті конституциялық басымдықтар жүйесіне енгізу – ел дамуы қоғамның зияткерлік әлеуетіне және орнықты даму қағидаттарына негізделуі тиіс екенін білдіретін маңызды белгі.
Алайда бұл ережелердің тиімділігі тек Конституция мәтініне ғана емес, олардың мемлекеттік саясатта, ғылымды қаржыландыруда, ғылыми-зерттеу институттарын және табиғатты қорғау бағдарламаларын қолдауда қаншалықты дәйекті түрде жүзеге асырылатынына байланысты болады.
Дәл осы ғылыми қауымдастық осы конституциялық қағидалардың Қазақстанның дамуының нақты құралына айналуында шешуші рөл атқара алады.
25.02.2026