Жыл сайын 2011 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес елімізде 12 сәуір – ғылым қызметкерлері күні ретінде атап өтіледі.
Бұл мерекенің күні кездейсоқ таңдалмаған.
1899 жылғы 12 сәуірде ХХ ғасырдың көрнекті кеңестік және қазақстандық ғалым-геологы, ғылымды ұйымдастырушы, көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, геология-минералогия ғылымдарының докторы (1942), ҚазКСР Ғылым академиясының академигі (1946) және КСРО Ғылым академиясының академигі (1946), профессор (1950), КСРО Ғылым академиясының Қазақ филиалы Геологиялық ғылымдар институтының алғашқы директоры (1941–1964), КСРО Ғылым академиясы Президиумының мүшесі (1961–1964), Қазақстан Ғылым академиясының тұңғыш президенті – Қаныш Сәтбаев.
Қазақстандағы қазіргі ғылымның қалыптасуы Қаныш Имантайұлының есімімен тығыз байланысты. Сәтбаев тек зерттеумен ғана айналыспай, елдің ғылыми жүйесін қалыптастырды. Ұлы Отан соғысы жылдарында КСРО Ғылым академиясының Қазақ филиалын басқара отырып, ол ғалымдарды біріктіріп, болашақ ұлттық ғылыми базаның негізін қалады.
1946 жылғы 1 маусымда Ғылым академиясы құрылды – бұл ел ғылымының дамуындағы бетбұрыс кезең болды: ғылыми-зерттеу институттары белсенді түрде ашылып, әртүрлі ғылыми бағыттар дами бастады. Ғылым академиясы ондаған жылдарға елдегі ғылымның дамуын айқындаған ең ірі ғылыми орталыққа айналды.
Ғылым академиясының құрылуы бір топ көрнекті ғалымдардың орасан зор еңбегінің нәтижесі болды. Сәтбаев әртүрлі салалардағы – геологтар, зоологтар, ботаниктер және басқа да зерттеушілерден тұратын мықты ғылыми ұжымды біріктіре білді.
Сәтбаевтың серіктері мен рухтас әріптестерінің қатарында Ғылым академиясының негізін қалаушылардың бірі және оның алғашқы Президиумының мүшесі – Илларион Григорьевич Галузо (1899–1977) болды, биология ғылымдарының докторы, Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Академик Галузо И.Г. ширек ғасырдан астам уақыт бойы Қазақстан Республикасы Зоология институтын басқарды, бұл институт оның тікелей қатысуымен ұйымдастырылған; 40 жылдан астам уақыт паразитология зертханасын басқарды. Оның жетекшілігімен жаңа ғылыми бағыттар мен мектептер (соның ішінде паразитологиялық), зертханалар ашылып, тәжірибелік база құрылды, республикалық Табиғат мұражайы ұйымдастырылды және т.б.
Сәтбаев пен Галузо бір жылда және бір айда дүниеге келгенімен, олар тек замандас және әріптес қана емес, ұлттық Ғылым академиясының негізін қалаушылар, ғылыми-зерттеу институттары мен ғылыми мектептердің құрылтайшылары болды. Олар ғылыммен өмір сүрді және елде жас мамандарды даярлауға зор үлес қосты. Институттар құра отырып, олар Қазақстанның табиғатын, ресурстарын және биоалуантүрлілігін жүйелі түрде зерттеуге мүмкіндік беретін ғылыми ортаны қалыптастырды.
Бұл ғалымдар маңызды қолданбалы жаңалықтар мен жетістіктердің көпшілігі бастапқы іргелі зерттеулерсіз мүмкін емес екенін жақсы түсінді. Іргелі ғылым жылдам нәтиже бермейді, бірақ ол жаңа ашылымдар мен инновациялардың «іргетасы» болып табылады.
Бүгінде Қазақстан Республикасы Зоология институты Қазақстан Ғылым академиясының негізін қалаушылардың дәстүрлерін жалғастырып, биоалуантүрлілікті зерттеу мен сақтауға бағытталған жүйелі зерттеулер жүргізіп, еліміздің жануарлар әлемі туралы білімді таратып келеді.
Қазіргі уақытта Қазақстанда 25 мыңнан астам ғалым бар, олардың жартысы – 40 жасқа дейінгі жас зерттеушілер.
Бұл мереке – ғылым қызметкерлері күні – ғылыми қызметтің маңыздылығын атап өтуге, жас ғалымдарды қолдауға және зерттеушілердің ел дамуына қосқан үлесін көрсетуге арналған.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ғалымдарды марапаттау рәсіміндегі сөзі
2026 жылғы 10 сәуірде Мемлекет басшысы Ақордада өткен ғалымдарды марапаттау рәсімінде сөйлеген сөзінде «елдің ғылыми капиталы халықаралық аренадағы беделінің басты өлшеміне айналуда. Күмәнсіз, білім мен ғылымға басымдық берген зияткер ұлттар ғана прогрестің алдыңғы қатарында бола алады. Түптеп келгенде, адамзаттың барлық жетістіктерінің негізінде ғалымдардың еңбегі жатыр» деп атап өтті.
Кәсіби мереке қарсаңындағы өз сөзінде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ғылымның прогрессивті мемлекеттің негізгі тірегі екенін, ал ғалымдар оның басты байлығы екенін атап өтті.
Қазақстан ғылым қызметкерлері күніне арналған салтанатты іс-шара Алматы қаласында
10 сәуірде Алматы қаласындағы «Ғылым ордасы» ғимаратында Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Ұлттық ғылым академиясының ғылым қызметкерлері күніне арналған салтанатты іс-шарасы өтті. Іс-шара отандық ғылым жетістіктерін насихаттауға және еліміздің ғылыми қауымдастығының әлеуетін көрсетуге бағытталды.
Іс-шараға Алматы қаласы әкімінің орынбасары, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім вице-министрі, Ұлттық ғылым академиясының академиктері, жетекші жоғары оқу орындарының ректорлары, ғылыми-зерттеу институттары мен ұйымдарының басшылары, белгілі ғалымдар, жас зерттеушілер, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысты.
Іс-шара аясында Алматы қаласы әкімдігінің қолдауымен «Ғалымдар аллеясында» ағаш отырғызу акциясы өтті, ол ұрпақтар сабақтастығы мен ғылымның тұрақты дамуының символына айналды.
Сондай-ақ ғылыми-танымдық көрме ұйымдастырылып, онда қазақстандық ғалымдар мен өнертапқыштардың инновациялық жобалары, технологиялары мен әзірлемелері ұсынылды. Ғылыми шешімдерді коммерцияландыруға бағытталған «Ғылым қоры» АҚ гранттық бағдарламаларының нәтижелеріне ерекше назар аударылды. Қатысушылар озық әзірлемелермен танысып, кәсіби байланыстар орнатып, ынтымақтастық перспективаларын талқылауға мүмкіндік алды.
Іс-шара қорытындысы бойынша ғылымның дамуына елеулі үлес қосқан ғалымдар мен жас зерттеушілер ведомстволық наградалармен марапатталды.
Құрметті әріптестер, ғылым күні құтты болсын!
11.04.2026