2026 жылғы 18 сәуірде Алматы облысында Орта Азия тасбақасын сақтау және оқушылар арасында экологиялық мәдениетті қалыптастыруға арналған «Tasbaqa: Орта Азия тасбақасын құтқару» экологиялық іс-шарасы өтті. Бағдарлама аясында құтқарылған жануарларды табиғи ортаға жіберу, далалық экскурсия, республикалық байқау қатысушыларын марапаттау және Орта Азия тасбақасы туралы деректі фильмнің премьерасы өтті.
«Орта Азия тасбақасын құтқару» іс-шарасын «Tasbaqa» табиғатты қорғау қоры (жетекшісі Юлия Цаугг) ұйымдастырды. Негізгі серіктестердің бірі Қазақстан Республикасы Зоология институты болды, оның қызметкерлері тасбақаларды табиғатқа жіберуге тікелей қатысты.
Іс-шараға Қазақстанның түкпір-түкпірінен келген мектеп оқушылары – «Тасбақа бұрышы» («Черепаший уголок») республикалық экологиялық байқауының жеңімпаздары мен жүлдегерлері, олардың жетекшілері және табиғатты қорғау ұйымдарының өкілдері қатысты.
Бағдарлама сенбі күні таңертең басталып, 100-ден астам қатысушы Алматы облысындағы тасбақаларды табиғатқа жіберу орнына жолға шықты.
Автобустарда, жол бойы тасбақалар, аридті экожүйелердегі өмірдің нәзіктігі, адамның табиғатқа әсері және бұзылған тепе-теңдікті қалпына келтірудің қиындығы туралы әңгімелер айтылды. Жолда балалар мен олардың жетекшілері Зоология институтының орнитология және герпетология зертханасының ғылыми қызметкері Фролов Иван Геннадьевичтің тасбақалардың биологиясы, қызықты деректер және далалық зерттеу әдістері туралы дәрісін тыңдады.
Ал одан кейін – желі, бозторғайдың үні мен жусан иісі аңқыған босату орны. Мұнда мектеп оқушылары далалық экскурсия барысында тасбақалардың іздерін табуды, олардың паналарын байқауды, айналаға турист емес, зерттеуші көзімен қарауды үйренді.
Негізгі оқиға – құтқарылған ортаазиялық тасбақаларды табиғатқа жіберу болды. Әр топ жануарларды жабайы табиғатқа қайтаруға жеке қатысу мүмкіндігіне ие болды. Босату алдында әр тасбақаның тағдыры мүлдем басқаша болуы мүмкін екені айтылды – қорап, шектеулі кеңістік және т.б. Ал енді олар өз табиғи ортасына қайта оралуда.
Тасбақалар баяу далаға қарай жылжыды. Асықпай. Артына қарамай. Олар әрқашан үйіне баратын жолды білгендей…
Далалық бөлімнен кейін бағдарлама Қонаев қаласында жалғасты, онда қазақ мектеп-лицейінде байқауға қатысқан мектептерді марапаттау рәсімі өтті. Жеңімпаздар мен жүлдегерлерге атаулы сертификаттар мен бағалы сыйлықтар табысталды. Кейбір қатысушылар өздерінің экологиялық бастамаларын таныстырды, атап айтқанда көрермендерге ортаазиялық тасбақаға арналған лэпбук пен интерактивті сайт көрсетілді. Іс-шара серіктестері білім беру ұйымдарының оқушылардың экологиялық ойлауын дамытуға қосқан үлесін атап өтті.
Жеке маңызды оқиға – Үстірт үстіртінде түсірілген «Тасбақа» – «Ортаазиялық тасбақаның өмірінен бір күн» атты деректі фильмнің премьерасы болды. Премьерасы 2025 жылғы тамызда Лондонда өтті. Фильм түсірілімі Ұлыбританияның Корольдік географиялық қоғамының қолдауымен жүзеге асырылды. Қазақстанда бұл фильмді алғаш болып осы республикалық байқаудың жеңімпаздары көрді. Фильмді арнайы шақырылған қонақ – табиғатты қорғаушы, зерттеуші және деректі фильм авторы Saxon Bosworth (Ұлыбритания) таныстырды, көрсетілімнен кейін қатысушылардың сұрақтарына жауап берді.
Далалық экскурсия мен құтқарылған тасбақаларды табиғатқа жіберу «Тасбақа бұрышы» республикалық мектеп байқауының қорытынды кезеңі болды. Байқау ҚР ЭТРМ Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің, ҚР ҒЖБМ Ғылым комитетінің Зоология институтының және халықаралық «Crowder-Messersmith Fund» қорының, сондай-ақ «Nature Forward» ұйымының қолдауымен және бірқатар табиғатты қорғау ұйымдарының қатысуымен өтті.
Зоология институтынан іс-шараға: ақпарат бөлімінің жетекшісі Шахворостова Л.М. және орнитология және герпетология зертханасының ғылыми қызметкерлері – Фролов И.Г. мен Бердикулов Б.Т. (зертхана меңгерушісі) қатысты.
«Tasbaqa» табиғатты қорғау қоры ұйымдастырған мектеп байқауы экологиялық ағартудың теориямен шектелмей, тәжірибеге шыққанда тиімді болатынын айқын көрсетеді. Оқушылардың табиғатты қорғау қызметіне тікелей қатысуы қоршаған ортаны сақтауға жеке жауапкершілікті қалыптастырып, Қазақстанның биоалуантүрлілігінің құндылығын тереңірек түсінуге ықпал етеді.
Мұндай бастамаларды өткізу табиғатқа қамқорлықты абстрактілі идея емес, жеке тәжірибе мен саналы таңдау ретінде қабылдайтын жаңа буынды тәрбиелеудегі маңызды қадам болып табылады.
19.04.2026 ж.
ҚР ҒЖБМ Ғылым комитеті Зоология институты қызметкерлерінің фотосуреттері