2026 жылы Қазақстандағы және Орта Азиядағы алғашқы мемлекеттік табиғи қорық – Ақсу-Жабағылы қорығы құрылғанына 100 жыл толады. Осы мерейтойлық датаға орай авторлар ұжымы еліміздегі ең көне қорыққа арналған кітапты әзірледі. «Ақсу-Жабағлы 100 жыл» кітабының құрастырушысы және редакторы – А.Ф. Ковшарь, биология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР Зоология институтының бас ғылыми қызметкері.
Ақсу-Жабағлы қорығының 100 жылдық мерейтойына орай әзірленген бұл бірегей кітап Қазақстандағы табиғат қорғау ісінің ғасырлық тарихын қамтиды. Басылымда:
- мол иллюстративті материал – сирек кездесетін архивтік фотосуреттер мен қазіргі табиғат көріністері;
- қорықтың флорасы мен фаунасы туралы жан-жақты әңгіме;
- әр буын қызметкерлерінің тарихи деректері мен естеліктері;
- қызықты мәліметтер мен кең библиография қамтылған.
«Ақсу-Жабағлы 100 жыл» кітабы 3 бөлімнен тұрады:
1. Анықтамалық – «Батыс Тянь-Шань эталоны: Табиғат. Тарих. Жетістіктер»;
2. «Қорық туралы естеліктер» – әр кезеңдегі оқиғалар;
3. «Қорық жөніндегі еңбектердің библиографиясы (1926–2025)».
1-бөлім қорықтың ардагерлері Анатолий Федорович Ковшарь және Анна Андреевна Иващенко (биология ғылымдарының кандидаты, РАЕ профессоры, ҚР Зоология институтының жетекші ғылыми қызметкері) тарапынан жазылған. Бұл бөлімде қорықтың өсімдіктері мен жануарлар дүниесі туралы очерктер жинақталып, табиғат, тарих және биоәртүрлілікті қорғаудың 100 жылдық нәтижелері бойынша құнды анықтамалық берілген.
2-бөлім – қорықтағы өмір мен жұмыс туралы қызметкерлер мен келушілердің (студент-практиканттар, ғылыми қызметкерлер, түрлі жылдардағы экспедиция қатысушылары) естеліктерінен құралған. Бұл жазбаларда әр кезеңнің рухы, табиғатты қорғаған және зерттеген адамдар туралы мәліметтер көрініс табады.
3-бөлім – кітапты аяқтайтын толық библиография. Ол қорық туралы 100 жыл ішінде жарық көрген 1200-ден астам ғылыми және танымал жарияланымдардың тізімін қамтиды. Публикациялар бірнеше бағыт бойынша топтастырылған: жалпы сипаттама; география, геология және палеобиология, топырақтану; ботаника (төменгі және жоғары сатыдағы өсімдіктер), фармакогнозия және фитохимия; зоология (омыртқасыздар, паразитология, омыртқалылар).
Кітапта табиғат көріністері, зерттеушілер және өткен дәуірдің тұрмыс элементтері бейнеленген 370-тен астам фотосурет бар.
2016 жылы Ақсу-Жабағлы қорығы «Батыс Тянь-Шань» Бүкіләлемдік табиғи мұра объектілерінің қатарына енгізілді. Қорық өзінің бай флорасы мен фаунасымен танымал және ЮНЕСКО МАБ биосфералық резерваттарының жаһандық желісіне кіреді.
«Ақсу-Жабағлы 100 жыл» кітабы ғылыми мұраны сақтау, табиғат қорғау ісін насихаттау және қоғамның экологиялық мәдениетін арттыруға арналған маңызды еңбек болмақ.
Мерейтойлық датаға (2026 ж. маусым) орай кітаптың аз таралыммен басылуы жоспарлануда. Алайда бұл жұмысты басып шығару үшін қаржылық серіктес (демеуші) қажет. Жобаны қолдау мүмкіндіктер береді:
- ғылыми қауымдастыққа, студенттерге, оқушыларға және көпшілікке қолжетімді жоғары сапалы, толықтүсті кітап шығару;
- табиғат қорғау саласының дамуына демеушінің үлесін мәңгі есте қалдыру;
- серіктестің алғысын және логотипін басылымда (қажет болса — шаралар мен тұсаукесерлерде) орналастыру.
Бұл маңызды кітаптың басылымына серіктес болуға ұйымдар мен компанияларды шақырамыз. Сіздің қолдауыңыз ғасыр бойы табиғатты қорғау жолында жинақталған тарихты, білімді және дәстүрді сақтауға мүмкіндік береді!
«Ақсу-Жабағлы 100 жыл» кітабы Зоология институтының сайтында pdf форматында «Ғылыми-көпшілік басылымдар» бөлімінде орналастырылған.
Кітап мектеп оқушылары, студенттер, ғалымдар, табиғат қорғау және қоғамдық ұйымдардың өкілдері мен Қазақстанның табиғи байлықтарын зерттеуге және сақтауға қызығушылық танытқан барлық оқырмандар үшін пайдалы әрі қызықты болады.
Жүктеп алыңыз, оқыңыз және «Ақсу-Жабағлы 100 жыл» кітабы туралы ақпаратты таратыңыз — бұл табиғат қорғау ісін насихаттау үшін ғана емес, Қазақстанда және одан тыс жерлерде көпшіліктің қорықтың тарихы, флорасы мен фаунасы, биоәртүрлілікті сақтау жетістіктері туралы білуіне мүмкіндік береді. Сондай-ақ кітап экологиялық мәдениетті қалыптастыруға, ғылыми зерттеулерді қолдауға және қоғамның ерекше табиғи аумақтарды сақтауға деген назарын арттыруға қызмет етеді.
Кітап авторларына, ең алдымен Ақсу-Жабағлы қорықында бірнеше онжылдық еңбек етіп, өмірін Қазақстан ғылымына арнаған Зоология институты қызметкерлері – Анатолий Федорович Ковшарь (құрастырушы және редактор) мен Анна Андреевна Иващенкоға олардың қажырлы еңбегі, ғылыми терең көзқарасы және қорық тарихын ұқыппен сақтағаны үшін шынайы алғыс білдіреміз. Олардың еңбегінің арқасында бұл құнды басылым жарық көрді!
10.12.2025
ҚР МНВО КН Зоология институтының сайт материалдарын қолданғанда дереккөзге сілтеме жасау міндетті.